درسنامه آموزشی فرهنگ و هنر کلاس هفتم

به نظر شما اوّلین زیراندازها به چه شکل بوده‌اند؟ آیا می‌دانید بین فرش و قالی چه تفاوتی هست؟

انسان از زمان‌های کهن از برگ درختان برای پوشش، محافظت بدن و نیز به‌عنوان زیرانداز استفاده می‌کرده است. از خصوصیات زیراندازها، پوشش کف، زیبایی، جلوگیری از سرما و ایجاد بستری نرم و مناسب است.

حصیر از قدیمی‌ترین زیراندازهای بشر است که از ساقه‌های نی و به‌کمک دست و ابزارهای ساده‌ی دستی بافته می‌شود.

آیا تا به حال روش گلیم‌بافی را از نزدیک دیده‌اید؟ آیا در شهر شما هنر گلیم‌بافی وجود دارد؟
به یک قاب عکس چوبی نگاه کنید؛ آن‌را با وسیله‌ای مقایسه کنید که در تصویر زیر می‌بینید. چه شباهت‌هایی دارند؟
به این وسیله، دار می‌گویند. از دار در گلیم‌بافی و قالی‌بافی استفاده می‌شود.

گلیم ساده ببافید: می‌توانید از یک قاب عکس یا چارچوبی که خود می‌سازید به جای دار استفاده کنید. نخ کاموا را بردارید و به‌صورت عمودی دور قاب ببندید. به این نخ‌ها، نخ تار و به این کار چله‌پیچی می‌گویند. می‌توانید از کاموایی به رنگ دیگر برای نخ پود استفاده کنید. پود را یک بار از زیر و بار دیگر از روی تار رد کنید. در ابتدای رج اوّل، پس از بافتن چند تار در جهت عکس، پود را برگردانید تا سرنخ محکم شود و دوباره در جهت اوّل ببافید. پس از بافتن چند رج به کمک شانه، نخ‌ها را به هم بکوبید. بافتن را ادامه دهید تا به اندازه‌ی دلخواه برسد. به این ترتیب، شما با اوّلین و ساده‌ترین نوع بافت آشنا شده‌اید.

آیا می‌دانید مهم‌ترین ابزار بافت گلیم چیست؟

دار، اصلی‌ترین ابزار کار گلیم‌بافی است که به دو نوع افقی و عمودی مورد استفاده قرار می‌گیرد. دار افقی چارچوبی است که روی زمین قرار می‌گیرد و بافنده می‌تواند با پیشرفت کار، روی گلیم بافته شده بنشیند.

دار عمودی چارچوبی است که به‌صورت ایستاده مقابل بافنده قرار می‌گیرد.

به نخ‌های تار، که به‌صورت عمودی روی دار پیچیده می‌شوند، نخ چله نیز می‌گویند. در گلیم‌بافی سنتی از سه نوع نخ چله استفاده می‌شود: ابریشمی، پشمی و پنبه‌ای.

معمولاً نخ پنبه‌ای با ضخامت‌های متفاوت برای تار یا چله به‌کار می‌رود ولی در بعضی روستاها از پشم برای نخ چله استفاده می‌شود. از آنجا که چله‌ی ابریشمی گران و کمیاب است، فقط برای بافتن فرش‌های خاص به‌کار می‌رود.

آیا می‌دانید نقش‌ها و طرح‌های مختلف گلیم را چگونه می‌بافند؟